- Biobizkaia, Achucarro eta CIC bioGUNEko Ikerbasqueko ikertzaileek Nature Communications aldizkarian argitaratu dute eskala handian giza garuna nola antolatzen den ulertzen laguntzen duen ikerketa aitzindari bat.
- Nazioarteko azterlanak, Biobizkaia Osasun Ikerketa Institutuko Neuroirudi Konputazionaleko Laborategiak gidatuta, giza garunaren eskala handiko antolaketa ulertzeko eredu baliozkotu bat aurkezten du.
- Eredu horrek aurrerapauso handia ekar lezake doitasunezko neurologiarentzat, garuneko kaltearen ondorioak aurreikusteko aukera emanez.
Nazioarteko ikertzaile-talde batek —Biobizkaia Osasun Ikerketa Institutuko Neuroirudi Konputazionaleko Laborategiak gidatuta (Paolo Bonifazi irakaslea, Ibai Diez doktorea eta Jesús Cortés irakaslea, Osakidetzako hainbat proiektutan lankideak), eta Euskal Herriko beste erakunde batzuekin elkarlanean, hala nola Achucarrorekin (F. García-Moreno irakaslea) eta CIC bioGUNErekin (M. D’Amato irakaslea)— ikerketa aitzindari bat argitaratu du eragin handiko Nature Communications aldizkari zientifikoan; lan horrek giza garuna eskala handian nola antolatzen den ulertzeko esparru berri bat eskaintzen du.
Denak Ikerbasqueko ikertzaileak dira, eta garunaren enbrioi-garapena helduaroan duen funtzionamenduarekin lotzen duen eredu berritzaile bat aurkezten duen ikerketa bat plazaratu dute. Ikerketak erakusten duenez, garapenean lehenago eratzen diren eskualdeek garuneko gunerik konektatuen eta eraginkorrenak bihurtzeko joera dute. Eskualde horiek funtsezko zeregina dute informazioaren integrazioan, eta kaltetzen direnean, alterazio funtzional zabalak eragin ditzakete.
Giza konektomikako, garapeneko neurobiologiako eta gene-adierazpeneko datuak uztartuz, ikerketak erakusten du garuneko sareen antolaketa bizitzaren hasierako etapetan aktibo dauden programa genetikoekin estu lotuta dagoela. Ikuspegi horri esker, hobeto uler daiteke zergatik diren garuneko zenbait eskualde bereziki kalteberak.
Ikuspegi klinikotik, eredua jatorri genetikoko hainbat gaixotasun neurologikotan baliozkotu da, besteak beste, epilepsian, autismoaren espektroko nahasmenduetan eta Alzheimerra zein Parkinsona bezalako gaixotasun neurodegeneratiboetan. Emaitzek erakusten dute patologia horiek lehentasunez eragiten dietela sarean zeregin nagusia duten garun-eskualdeei, eta horrek laguntzen du azaltzen haien ondorioen larritasuna eta hedapena.
Esparru horrek aukera berriak zabaltzen dizkio doitasunezko neurologiari; izan ere, ahalbidetzen du aurreikustea nola eragin dezakeen alterazio genetiko batek edo lesio lokalizatu batek garunaren funtzionamendu globalean, eta, aldi berean, balizko helburu molekular eta farmakologikoak identifikatzen laguntzen du.
Azterlanean, gainera, Bariko Aldo Moro Unibertsitateak eta Casamassimako LUM Unibertsitateak (Italia), baita Kantabriako Unibertsitateak ere (Espainia), parte hartu dute, eta horrek indartu egiten du ikerketaren nazioarteko eta diziplina anitzeko izaera, konektomikaren eta sare-neurozientziaren esparruan.
Ikerketa-lan honek indartu egiten du Biobizkaiaren eta Ikerbasqueren eginkizuna sare-neurozientziaren eta giza konektomikaren alorreko erreferente gisa, eta, aldi berean, agerian uzten du euskal ekosistema zientifikoak abangoardiako ikerketa biomedikoan duen sendotasuna.
Nature Communications aldizkariko artikulu zientifiko osoa hemen dago eskuragarri (ingelesez):https://www.nature.com/articles/s41467-025-67785-3
.png)
