Nazioarteko ikertzaile talde batek, Ikerbasque eta Biobizkaia Osasun Ikerketa Institutuko Neuroirudi Konputazionaleko Laborategiek gidatuta (F. García-Moreno, M. D’Amato, Paolo Bonifazi eta Jesús Cortés Ikerbasque ikerlariak, eta Ibai Diez doktorea), Nature Communications eragin handiko aldizkari zientifikoan aitzindaria den ikerketa bat argitaratu du. Lan horrek esparru berri bat eskaintzen du giza garuna eskala handian nola antolatzen den ulertzeko.
Lan honek eredu berritzaile bat aurkezten du, garunaren garapen enbrionarioa eta helduaroko funtzionamendua lotzen dituena. Ereduak erakusten du garapenean lehenago eratzen diren eskualdeek eragin handienekoen eta konexio gehien dituzten garuneko guneak bihurtzeko joera dutela. Eskualde horiek funtsezkoak dira informazioaren integrazioan, eta kaltetuak direnean, alterazio funtzional zabalak eragin ditzakete.
Giza konektomikako datuak, garapeneko neurobiologia eta gene-adierazpena konbinatuz, garuneko sareen antolaketa bizitzako lehen etapetan aktibo dauden programa genetikoekin estuki lotuta dagoela erakusten du ikerketak. Ikuspegi honek hobeto ulertzen laguntzen du zergatik diren garuneko eskualde jakin batzuk bereziki zaurgarriak.
Ikuspegi klinikotik, eredua jatorri genetikoa duten hainbat gaixotasun neurologikotan baliozkotu da, besteak beste epilepsian, autismoaren espektroko nahasmenduetan eta gaixotasun neurodegeneratiboetan, hala nola Alzheimer eta Parkinson gaixotasunetan. Emaitzek erakusten dute patologia horiek sarean zeregin nagusia duten garun-eskualdeei eragiteko joera dutela bereziki, eta horrek haien ondorioen larritasuna eta hedapena azaltzen laguntzen du.
Esparru honek aukera berriak irekitzen ditu doitasunezko neurologiarako; izan ere, aldaketa genetiko batek edo lesio lokalizatu batek garunaren funtzionamendu globalean nola eragin dezakeen aurreikusteko aukera ematen du. Gainera, balizko diana molekular eta farmakologikoen identifikazioa ere errazten du.
Ikerketan, halaber, Italiako Bariko Unibertsitateko eta Espainiako Kantabriako Unibertsitateko ikertzaileek parte hartu dute, eta horrek sendotu egiten du lanaren nazioarteko eta diziplina anitzeko izaera konektomikaren eta sare-neurozientziaren arloan.
Ikerketa honek indartu egiten du Biobizkaia eta Ikerbasque sare-neurozientzian eta giza konektomikan erreferente gisa duten eginkizuna, eta agerian uzten du euskal ekosistema zientifikoak biomedikuntzan puntako ikerketan duen sendotasuna.
Nature Communications aldizkariko artikulu zientifiko osoa (ingelesez) hemen dago eskuragarri: https://www.nature.com/articles/s41467-025-67785-3
.png)
